La crisi del 1917 e la decomposizione del sistema parlamentare (1918-1923)

A Crise de 1917

A Primeira Guerra Mundial tivo un impacto na economía española, xa que España subministraba materias primas aos países en guerra. A burguesía obtivo grandes beneficios, aumentou o emprego pero non os salarios. Ademais, produciuse unha inflación, é dicir, subiron os prezos dos produtos de primeira necesidade, o que supuxo un empeoramento do nivel de vida das clases populares. Os beneficios obtidos non se investiron no sector industrial, senón que se orientaron cara á especulación.

No 1917 tivo lugar a Revolución Rusa, que serviu como modelo para os partidos e sindicatos obreiros, dando lugar a revoltas sociais, como o Trienio Bolxevique en Andalucía. A crise estalou en marzo de 1917, cando a CNT e a UGT convocaron unha folga contra a inflación. Ante isto, o Goberno de Dato suspendeu as garantías constitucionais, clausurou as Cortes e impuxo a censura de prensa.

Principais dimensións da crise

• Crise militar (Xuntas de Defensa): os militares, descontentos co sistema de ascensos dos oficiais, conseguidos por méritos de guerra e que beneficiaban aos militares africanistas, crearon unhas Xuntas de Defensa. O uso dunha linguaxe rexeneracionista deu lugar a esperanzas nos sectores revolucionarios de que o exército os ía apoiar, pero eles só querían que mellorasen os seus salarios e cambiar o sistema de ascensos.
• Crise social: folga xeral revolucionaria.
• Crise política (Asamblea de Parlamentarios): os partidos opositores reuníronse nunha Asamblea de Parlamentarios, convocada pola Lliga Regionalista, na que reclamaron a formación dun Goberno provisional, a convocatoria de Cortes Constituíntes, entre outras cousas. A reacción do Goberno foi represiva e, aínda que a Crise de 1917 non acabou co sistema da Restauración, o réxime entrou nunha progresiva descomposición debido á falta de vontade de renovación política.

A descomposición do sistema parlamentario (1918-1923)

A partir de 1918 agravouse a crise do sistema da Restauración.

- Crise económica e conflitividade social

O fin da Primeira Guerra Mundial supuxo unha redución das exportacións españolas e a economía entrou nunha profunda crise. Nesta situación, miles de persoas perderon os seus empregos, dando lugar a folgas e protestas. O incumprimento do compromiso de readmisión dos traballadores despedidos reactivou o conflito, previamente acordado entre a patronal e os sindicatos, e produciu unha radicalización das posturas que derivou no pistoleirismo. No sur de España, principalmente en Andalucía, esixíase a repartición de terras para os campesiños seguindo o exemplo da Revolución Rusa, polo que este período se coñece como Trienio Bolxevique.

- A descomposición política

A crise de 1917 agravou a situación política. Por unha banda, a fragmentación dos partidos dinásticos impedía unha maioría parlamentaria estable. Por outra, a debilidade da oposición impedía construír unha alternativa ao sistema da Restauración. O sistema recorreu aos gobernos de concentración, que integraban os partidos dinásticos e algúns políticos da Asamblea de Parlamentarios. O máis relevante foi o Goberno Nacional, presidido por Maura en 1918, que durou só 7 meses debido ás diferenzas internas entre os líderes parlamentarios dos partidos monárquicos que integraban o Goberno.

Tras o fracaso dos gobernos de concentración, volveuse á quenda de partidos. Sucedéronse unha decena de gobernos inestables que, ante a falta de maiorías parlamentarias, recorreron a medidas de excepción: suspensión das garantías constitucionais e clausura do Parlamento. A crise política era permanente.