Goya, Fauvismo ed Expresionismo: arte do século XX

Francisco de Goya: o pioneiro

Etapa romántica: temas fantásticos, paixón e sentimentos, como en El Aquelarre.

Pinturas negras: pintadas na última etapa da súa vida, debido á xordeira e ao seu pesimismo. Usou temas tétricos e pintounos nas paredes da súa casa, A Quinta del Sordo: Cronos devorando a sus hijos e El coloso.

Os fusilamentos: non pertencen aos gravados, sitúanse entre o oficial e o íntimo. Teñen a intención de mostrar a súa preocupación pola guerra e as formas de enfrontarse a ela (os que se esconden, os fusilados), reflectindo os diferentes caracteres das persoas.

Exilio en Burdeos: La lechera. Durante moito tempo pensouse que pertencía á última etapa, pero na actualidade considérase unha obra demasiado luminosa e doce, probablemente dun discípulo.

Conclusións sobre Goya

• Anticípase a épocas posteriores, en temas e técnicas.
• É un pioneiro e un visionario.
• Técnicas: pincelada solta, precedente do Impresionismo.
• Temas: Realismo (temas do seu momento) e Expresionismo (visible nos Fusilamentos).
• Inspirouse en Velázquez e na natureza.

Século XX: contexto histórico e artístico

As dúas guerras mundiais marcaron o contexto. Todo o que sucede na política e na economía inflúe na arte, e moitos autores loitan ou morren na guerra, pintando o contexto bélico. A arte vese influída polo cine e a fotografía.

Os movementos sucédense con rapidez, e poden durar entre tres e catro anos. As vangardas teñen case sempre un manifesto, un texto ideolóxico no que explican o que queren expresar. Ademais, estes movementos están moi vinculados á vida política.

Influencias científicas e tecnolóxicas

• Revolución Industrial: electricidade, ferrocarril… inflúen moito nos temas.
• Freud: o mundo onírico, que inflúe no Surrealismo.
• Einstein: a teoría da relatividade inflúe no Cubismo, que trata de representar a cuarta dimensión (o tempo) nun mesmo plano para expresar o movemento.
• Fotografía: obriga ás artes plásticas a redefinirse.

París e a arte primitiva

París é a capital cultural, e alí hai exposicións de arte doutros países, como as máscaras primitivas africanas, as estampas xaponesas ou a arte colonial. Por exemplo, o cadro Las señoritas de Aviñón de Picasso está influído por unha exposición de Cézanne en París e pola influencia dos postimpresionistas.

A arte deixa de ter un destinatario claro e non hai encargos. Os temas son moi variados e as tendencias solápanse. Distínguense dúas ramas: artistas figurativos e artistas abstractos, e algúns van cambiando de tendencia.

Fauvismo

O Fauvismo é un movemento pictórico baseado no uso de cores intensas e antinaturalistas, levado a cabo por un grupo de pintores franceses. O nome procede da palabra fauves (feras). Un crítico de arte, ao visitar unha exposición onde había obras de Donatello entre obras fauvistas, comentou: "Donatello entre as feras", e de aí xurdiu o nome.

Características

• Pintura ao óleo sobre lenzo, cunha pincelada pastosa (como en Van Gogh), co resultado de cadros de textura rugosa.
• O debuxo convértese nunha liña grosa e negra que delimita formas e planos.
• Rompe cos conceptos da arte tradicional e non pretende ser realista.
• Cores planas, sen luz nin perspectiva. A cor é a protagonista, con grandes contrastes; a luz e a profundidade desaparecen.
• Existencia dun plano único (por exemplo, Rojo Matisse).
• Temas do Impresionismo: paisaxes rurais ou urbanas, personaxes en habitacións, natureza morta…

Obras destacadas: Henri Matisse

• Armonía en rojo ou La habitación roja (1908)
• La danza (1909): deformación de formas, contornos moi marcados, cores planas, liñas negras e técnica sinxela.
• La raya verde ou Mujer con raya verde (1905)

Expresionismo

O expresionismo é unha característica que pode ter calquera artista nun momento da súa vida, pero cando falamos de Expresionismo nos referimos a un movemento pictórico no que prima a expresión subxectiva sobre a obxectiva. As obras son vehículos de comunicación entre os sentimentos do pintor e o público.

Foi un movemento alemán da época da Primeira Guerra Mundial, e aparece en contraposición ao Fauvismo.

Antecedentes

• Goya, coas Pinturas negras e Os fusilamentos.
• Van Gogh, que exaxeraba as formas naturais para expresar paixóns.
• Gauguin, coas formas sintéticas e planas e as cores afastadas da realidade.

Características

• Óleo sobre lenzo, tamén acuarela, gravado e debuxo.
• Cor viva, agresiva e contrastada, tan importante como no Fauvismo.
• Desinterese polo espazo, o volume e a luz.
• Queren transmitir un tema. Pintura figurativa e antinaturalista, pero con carga simbólica e expresiva (por exemplo, Casa verde ou Marcella de Kirchner).
• O artista debe crear realidades, non imitalas.
• Temas críticos, moitos de carácter antiburgués.

Artistas e obras

• Edvard Munch, precedente do Expresionismo: O grito (ca. 1893-1910). Pretende impactar ao espectador: perspectiva oblicua, cores impactantes (ceo vermello), ondulación e deformación das formas e sensación de angustia (ollos, boca…).
• Ernst Ludwig Kirchner: critica a burguesía da súa época, que vive con moitos luxos a pesar da situación de guerra. Técnica con caras azuis e verdes, contornos en zigzag, nerviosismo e axitación. Obras: La calle (burguesía, liña en zigzag, cores planas, as cores do Fauvismo vanse apagando) e Marcella.
• George Grosz: Escena callejera (1900).
• Otto Dix: vivió a guerra e representouna en obras como Xogadores de cartas.
• Wassily Kandinsky: ruso que viaxou a Alemaña e tivo unha etapa expresionista, pero continuou avanzando cara á abstracción. Pintou a primeira acuarela abstracta. Non ten unha cronoloxía exacta, porque desde que comeza na abstracción sempre fai o mesmo, e a súa obra Árbol é anterior á abstracción.