O Romanticismo: orixe, características e poesía romántica europea

O Romanticismo e a súa conciencia de movemento literario

Introdución, orixe e características do Romanticismo

O Romanticismo é un movemento literario e artístico orixinado en Alemaña e Gran Bretaña a finais do século XVIII como reacción contra o Racionalismo. Caracterizouse pola liberdade artística e estendeuse por Francia, Italia e España.

Trazos característicos

• O mal do século: expresión que designa o estado de insatisfacción e incertidume dos escritores románticos. A incertidume provén da descoñecemento entre a esperanza e a realidade, e vese na alternancia do entusiasmo e a pena, o que produce unha melancolía. A insatisfacción consiste en nunca poder alcanzar a perfección.

• Individualismo: o home romántico pensa que a realidade auténtica está no propio espírito humano. De aquí arranca un culto á intimidade que chega ata o egocentrismo.

• Nacionalismo: Europa vive un período de exaltación dos valores populares e nacionais, que se mostra no interese polo pasado dos pobos e a recuperación das súas raíces. Herder divulgou a crenza e o desexo de ver cada nación dotada de alma, que se desenvolvese no tempo pero sen modificar a súa esencia. A Idade Media foi o modelo.

• Busca do Absoluto: aspiran a alcanzalo, pero non pode transcender a realidade material, e como resultado aparece o desengano, que orixina un sentimentalismo enfermizo.

• A función do artista: a arte é entendida como unha forma de coñecemento, e o seu creador é un ser favorecido por un don sobrenatural que lle permite ver no seu interior e comunicar aos demais mortais o que eles non poden contemplar.

• Liberdade: é o principal valor.

• Rebeldía: a liberdade esténdese á rebeldía contra o establecido.

• A evasión: no espazo (a natureza é a proxección dos sentimentos), no tempo (a Idade Media atrae aos románticos), no misterio (o home encontra na realidade a razón de vivir), no onírico (os soños abren a posibilidade de eludir a realidade ordinaria).

• O estilo: caracterizouse pola renovación estética que se basea no desenvolvemento dos elementos narrativos. Hai abundantes recursos retóricos.

Aspectos formais do movemento

O Romanticismo tratou de liberar a creación poética da suxeición ás regras. Desenvolveron novas formas literarias como o drama e a novela histórica. Úsase un léxico que expresa sentimentos. O Romanticismo aspira a interesar a unha maioría.

O prerromanticismo

Destaca Goethe, que durante os seus anos de xuventude formou parte do movemento alemán Sturm und Drang (tempestade e ímpeto), corrente política e literaria da segunda metade do século XVIII, nacida como resposta ao racionalismo dominante. Este movemento destacaba a superioridade dos sentimentos e exaltaba as emocións.

Unha característica deste foi o interese que mostrou cara á natureza, onde o individuo podía reencontrar o seu espírito e despertar os seus sentidos. A natureza era, á súa vez, modelo de creación, e nela os autores fixábanse na espontaneidade e na orixinalidade.

Obras destacadas

Os sufrimentos do xove Werther é unha narración de Goethe en forma epistolar, na que o protagonista se namora e non é correspondido. Ao estar prometida a muller con outro, o protagonista suicídase, xa que a vida sen ela non tiña sentido.

A súa gran obra foi Fausto: un home moi sabio, de grandes coñecementos, que quere a xuventude eterna e a consegue facendo un trato co demo Mefistófeles a cambio da súa alma. Ao final, polas súas boas accións, é perdoado e vai ao ceo.

Schiller é outro autor coñecido por ser o creador do teatro nacional moderno alemán. As súas obras presentan conflitos da alma e teñen unha ambientación histórica.

POESÍA ROMÁNTICA

A poesía romántica alemá

Destacan autores como Hölderlin e Novalis. Hölderlin reflicte nas súas obras as súas ideas tanto clasicistas como románticas. Do Clasicismo comparte o seu gusto pola beleza e a exaltación do mundo grego; escribe O arquipélago, que canta a nostalxia pola Grecia clásica. Do Romanticismo comparte o seu sentido místico da natureza, así como os elementos panteístas e as imaxes cristiás. Ademais de poeta, tamén é autor dunha novela e dun drama, A morte de Empédocles.

Novalis escribe unha obra poética, Himnos á noite e Cantos espirituais, e outra en prosa, Os discípulos en Sais. Os Himnos son unha obra de poemas nos que o poeta enaltece a noite; o autor peregrina pola noite cara ao seu propio eu, onde encontra a súa amada, e a través do descubrimento da beleza alcanza o amor e o coñecemento.

A poesía romántica inglesa

Nacen dúas xeracións de poetas en Inglaterra:

• “Poetas dos lagos” ou “lakistas”: chámanse así porque residiron na rexión dos lagos de Inglaterra. Destacan:

  • William Wordsworth: cunha poesía centrada na análise, na meditación e na emoción producida pola contemplación da natureza.

  • Samuel Taylor Coleridge: destaca pola Balada do vello mariñeiro, historia dun mariñeiro que foi castigado por matar un albatros, coa morte de toda a súa tripulación, pero que é perdoado.

• “Poetas rebeldes ou satánicos”: fixeron da súa vida un acto de rebeldía contra a sociedade moral da época. Destacan:

  • Lord Byron: moi famoso en Europa. Os seus heroes son intelixentes, ousados e apaixonados, incapaces de atopar a felicidade. O heroe de Byron é unha figura que combina a paixón do culto romántico e o egoísmo do solitario; tamén é marxinado e rebelde e despreocúpase dos cambios sociais. Escribe obras como A peregrinación de Childe Harold, O infiel e O corsario.

  • John Keats: a súa obra é subxectiva e individualista, pero cun ton realista novo. Escribe a súa primeira obra, Endimión, e logo Hiperión. Escribe cinco grandes odas, entre elas Oda a unha urna grega.

  • Percy B. Shelley: a súa poesía é un canto á beleza e ao poder do amor. Ao mesmo tempo, unha parte considerable do seu pensamento ten un trasfondo político e social. Escribe Adonais, o drama Prometeo liberado e, en verso, Hellas.

Poesía romántica francesa

Destacan Lamartine e Victor Hugo.

Poesía romántica italiana

Destaca Giacomo Leopardi, que escribe Cantos. A súa obra caracterízase pola gran perfección formal, a súa sensibilidade e a súa imaxinación, e pretende refuxiarse na realidade. Na súa obra rememora a xuventude ou os días felices, nos que o mundo se lle presentaba como unha visión do paraíso. Os seus temas son a superioridade da Antigüidade sobre o mundo moderno, a soidade e a crítica do cristianismo.

A lírica noutros lugares de Europa

En Rusia destaca Alexander Pushkin, e en España, José de Espronceda.