Gauguin e Cézanne: analisi di due opere post-impressioniste

O mercado de Papeete (Paul Gauguin)

Esta obra foi pintada durante a primeira estancia de Gauguin na Polinesia. A escena recrea unha situación común de finais do século XIX na Polinesia: o que estamos a ver é o mercado de Papeete, en Tahití.

Na imaxe, un grupo de prostitutas ofrece os seus servizos no mercado. Están vestidas con traxes típicos da Polinesia, realizados con cores especialmente vivas, tanto en tons cálidos como fríos.

Influencia da arte exipcia

A composición mostra unha clara influencia da arte exipcia, que segundo as propias palabras de Gauguin era «a arte primitiva máis sabia de todas». A influencia é moi evidente e recoñecible a primeira vista. Na obra vemos as pernas e as cabezas de perfil, mentres que o tronco está representado de fronte. Ao fondo aparecen dúas figuras que tamén poderían asemellarse á maneira de representar o corpo nos relevos da civilización das pirámides.

Composición e figuras

A composición está delimitada á dereita por unha figura incompleta, probablemente influenciada polos xa comúns retratos de grupo da incipiente arte da fotografía. A muller viste un pareo sintetizado en detalles, que pode reflectir a influencia da arte xaponesa. A posición do corpo presenta tamén unha perspectiva contraditoria: por unha banda o pareo está visto de fronte e por outra o pé parece captado desde arriba.

As figuras non teñen volume nin corporeidade. Recórtanse, case planas, sobre o fondo.

Síntese formal e cloisonismo

Nesta obra volvemos observar o traballo de síntese formal propio do autor, que insiste na redución ata a mínima expresión de calquera elemento accesorio ou artificio. O resultado é unha simplicidade formal descarnada, cheia de verdade, que pretende reinterpretar a realidade en lugar de copiala mecanicamente mediante as técnicas da pintura occidental.

Aprécianse tamén os recursos do cloisonismo, técnica que Gauguin xa empregara nas súas obras en Bretaña e que aparece tamén en obras de Van Gogh. Primeiro realízase a silueta ou debuxo da figura, como se facía para confeccionar as vidreiras medievais, e logo énchese o interior deste contorno con cores planas.

Cor e arbitrariedade

A cor é moi intensa: trátase de cores planas, sen gradacións (amarelos, laranxas, vermellos, azuis ou grises) que contrastan co marrón dos rostros das mulleres. Na elección da cor preséntase unha total arbitrariedade: as cores non teñen que corresponder coa natureza, senón coa súa interpretación, como se observa nos troncos das árbores azul-morados, no chan do primeiro plano alaranxado ou no ceo do fondo de cor amarela.

Tosquedade consciente

A obra reflicte unha consciente tosquedade nos procedementos de representación: as formas do fondo e do chan están case sen rematar, resoltas con algunhas manchas e pinceladas. En algunhas partes incluso se aprecia o lenzo case sen cubrir con total claridade. Esta aparente falta de concreción incide nunha visión simplificada e afastada ao máximo da realidade, reducida ao papel do simbólico e do persoal, ao servizo dunha pintura emocional e sincera.

Natureza morta con tarteira (Paul Cézanne)

Pinceladas e percepción visual

Destacan as características e facilmente recoñecibles pinceladas de Cézanne, a miúdo repetitivas, colocadas en diagonais e paralelas entre si. Estas pequenas pinceladas configuran os campos de cor, que se conxugan para producir formas, expresando ao mesmo tempo as sensacións do ollo que observa e a abstracción da natureza como expresión plástica da cor.

Cézanne esforzábase por entender e reflectir a complexidade da percepción visual humana. Quería ofrecer unha visión real da realidade e, para iso, observa os obxectos desde distintos puntos de vista, representando as súas diferentes vistas de maneira simultánea.

Madurez e estrutura

A obra de madurez de Cézanne mostra o desenvolvemento dun estilo de pintura solidificado, case arquitectónico. A intensidade das súas cores, unida ao rigor da estrutura compositiva, indica que, a pesar da frecuente desesperación do propio artista, foi quen de sintetizar os elementos básicos da representación e a expresividade na pintura.

Simplificación das formas

Neste cadro Cézanne céntrase especialmente no estudo dos contornos dos obxectos, a partir dun intento de síntese formal, se se quere de «simplificación» das formas, que agora podemos ver asociadas facilmente ás formas xeométricas básicas: círculos, triángulos e formas cuadrangulares. Esta formalización propia de Cézanne abre moitas portas cara ao século que está por vir, un século XX no que as vangardas serán quen de recoller o seu legado.

Cor e narrativa

A cor, que aparece cunha grande riqueza de efectos, é agora máis narrativa que nunca. As cores fan diferente cada obxecto e individualízano ao tempo que o integran na composición. A tarteira, as mazás, a copa con auga… propoñen diferentes impresións, organizándose na obra desde a diferenciación entre a gama fría presente nos obxectos e algunhas froitas, e unha gama vivamente cálida noutras, que resalta con forza polo contraste provocado.

Perspectiva múltiple

Outra característica interesante desta obra, e da maioría das naturezas mortas de Cézanne, é o tratamento da perspectiva, que rompe totalmente coas normas tradicionais. Pódese ver no cadro que algúns obxectos presentan unha dobre visión na súa perspectiva. Así, a composición enriquécese ofrecendo dentro dunha mesma imaxe múltiples puntos de vista, como se movésemos a nosa mirada ao redor desta mesa con froitas, como se a contemplásemos en realidade e non nun cadro.