A arte gótica: contexto, características e obras clave

Contexto e características do Gótico

A finais do século XII xorde en Francia un movemento artístico e cultural chamado gótico, que se desenvolve en Europa occidental durante os séculos seguintes. O gótico está determinado por unha nova ideoloxía: o humanismo. Abandónase a idea do terror do ano mil e ábrese paso a unha etapa de amor a Deus e á natureza. Nesta etapa tamén desaparece o feudalismo e vense reforzadas as monarquías. A burguesía adquire un gran auxe como grupo social e orixínase un forte desenvolvemento urbano, comercial e artesán, grazas tamén ao esplendor dos gremios.

Disciplinas artísticas

• Arquitectura: a catedral será o símbolo da cidade e do novo espírito burgués, caracterizada por unha gran altura e moita luminosidade nos interiores.
• Escultura: terá temática relixiosa, función didáctica e contará cun maior realismo.
• Pintura: en Flandres desenvólvese unha burguesía enriquecida co comercio da la, sendo o principal cliente das obras de arte. Isto repercutirá no pequeno tamaño dos cadros e na aparición de novos temas como retratos e escenas de xénero.

O Matrimonio Arnolfini

Autor: Jan van Eyck | Técnica: óleo sobre táboa | Data: 1434

Tradicionalmente considerouse a representación dunha voda ou cerimonia de compromiso; nos últimos tempos salientouse que o cadro encerra un gran simbolismo. No cadro aparecen Giovanni e Giovanna de pé nunha sala: o home bendí a muller coa súa man e ela pousa a súa man dereita sobre o ventre. As mans unidas son símbolo do matrimonio cristián, a unión de dúas persoas.

Simboloxía da obra

• O espello: reflíctense nel dúas persoas. Pode que sexa un autorretrato do artista, mais a lectura principal é a presenza de testemuñas que certifican o feito. As cruces arredor do espello significan o aspecto cristián da obra. O espello sen manchas representa a María Inmaculada, e o cristal simboliza a pureza. Todo o interior funciona como unha escena de anunciación.
• A figura feminina: a muller non estaba embarazada, senón que responde a unha pose e a unha moda do momento que se consideraba símbolo de beleza.
• Obxectos cotiáns e o seu significado: a vasoira colgada representa os labores domésticos da muller; o rosario, os preceptos do cristianismo; a cama é o lugar onde vimos ao mundo e onde o deixamos ao morrer; o can simboliza a fidelidade; as zapatillas aluden a pisar chan sagrado durante un ritual, pero tamén indican a delimitación dos papeis do home e da muller dentro da casa; a lámpada cunha soa candea encendida representa a luz de Cristo; as roupas e froitas denotan a elevada posición social.

O historiador Erwin Panofsky falaba disto como «simbolismo disfrazado». Dende o punto de vista compositivo, a obra posúe unha sensación atmosférica brillante e luminosa, destacando ademais pola súa extraordinaria minuciosidade no detalle.

Obras de Giotto

O bico de Xudas

Obra realizada por Giotto en Italia durante o Trecento (século XIV). A traizón de Xudas represéntase nun primeiro plano, mentres o resto dos personaxes reflicten a confusión e o dramatismo do momento.

O núcleo argumental destaca pola tensión dos protagonistas: Xudas rodea a Cristo co seu manto e dálle un bico para delatalo, mentres Xesús permanece inmóbil. As dúas figuras míranse fixamente, sendo este o elemento que mellor ilustra a intensidade dramática do episodio.

Pranto por Cristo morto

A composición céntrase no corpo de Xesús espido, cuxa horizontalidade dispón a colocación do resto dos personaxes. A escena desenvólvese nunha paisaxe aberta cara á que tamén acoden uns anxos que se unen á dor do momento.

O grupo da esquerda, situado de pé, compensa a elevación do macizo rochoso do lado dereito. As figuras que están nun primeiro plano e de costas ao espectador axudan a crear unha sensación de profundidade e espacialidade. A inclinación das figuras reflicte a súa dor nunha graduación dramática que ten o seu punto culminante na dor de María, quen sostén nos seus brazos o fillo morto. O motivo fundamental do cadro é expresar a dor e o sufrimento humano ante a morte.